أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

25

قانون ( فارسى )

تند نفوذكننده است و بسيار برنده و محلل است به درجه‌اى كه مىخورد و عفونت مىآورد و گاهى تأثيرش مهلك است . تأثير شيرين و چرب بر زبان هرآنچه كه بر زبان سردى گردآورده و بند كرده و مايهء غلظت اين عضو شده است به وسيلهء شيرين يا چرب سيلان مىيابد اما تحليل نمىرود . ازاين‌رو شيرين و چرب ، زبان را منبسط مىكند و زبرى زبان را از بين مىبرد و آن را نرم مىسازد . چربى بدون اينكه از آن گرمى احساس شود كار خود را انجام مىدهد ، اما شيرين همراه گرمى است و بدين علت است كه رسانندگى ( نضج ) شيرين بيشتر است . لذت شيرينى از چيست ؟ اطباء گفته‌اند : لذت‌بخشى مزهء شيرين از آن است كه اين مزه غلظت را به كلى مىزدايد و سبب سيلان و نرمى مىشود و آزار ناشى از انجماد را از ميان مىبرد . در جلاء دادن غلظت ، نه تقطيع رخ مىدهد و نه تفرق اتصال ؛ و برخوردش شديد نيست و آن گرمى شديد را همراه ندارد كه آزارى رساند . لذت مزهء شيرين براى زبان به لذت آبى معتدل الحراره مىماند كه بر تهيگاه بپاشند و داورى در صحت اين نظريه بر عهدهء طبيبانى است كه داراى درجات عالىترند . نبايد بر اين عقيده باشيم كه هرآنچه شيرين‌تر يا لذيذتر است مغذىتر است . آرى بايد طبيب اين را بداند كه در هر ماده مغذىاى تا اندازه‌اى شيرينى هست ولى بايد از ياد نبرد كه غذا غير از شيرينى شرايط ديگرى نيز دارد . چربى هم با آن مناسبت دارد . سبب پيدايش شيرين و چرب مادهء غليظى كه در اثر گرما به سيلان مىافتد براى تبديل شدن به شيرينى و به چربى آمادگى دارد و براى گزينش يكى از اين دو اعتماد بر حالى است كه در آن تلطيف يافته است . اگر لطيف شدنش به علت آبكى شدن و كم‌هوايى باشد به شيرين مزگى مىرسد . اما اگر پايهء لطيف بودنش بر آبكى خوشگوار باشد و هوايى بسيار با آبكى آميخته باشد و تماما در آبكى نفوذ كرده باشد به چربى تبديل مىشود . كنش تلخ و شور تلخ و شور هر دو زبان را مىتراشند و فرق آن دو در اين است كه زدودن در مزهء شور سبك است و زبان را شستشو مىدهد و زبرى همراه ندارد . لطيف است و به كليهء اجزاى اندام مىرسد و در همه يكنواخت پراكنده مىشود و ليكن دهانهء معده را آزار مىدهد . ليكن مزهء تلخ در تراشيدن به حدى شديد است كه زبان را زبر مىنمايد و همچنانكه گفتيم اين زبرى از آن است كه به تمام سطح زبان نمىرسد .